Thawngpang chia ngai ngai asi. Atu lio cu i khawngdennak a tam ngai ngai i, thinlung re a thei i, ngaih a chia hringhran ko. Minung kan nunnak hi zawtfah dam lo in thih cu zeiti awk tha hlah, a si nain hi bantuk cangsual nak a um tawn mi le thihnak tiang kan phan tawn mi ruah tikah a nuam kho hrim lo i, ngaih zong a chia hringhran. Tuni zanlei 5:00 pm hrawngah Mindat myone tazazung hmai ah Mawtaw le bike an pahnak ruangah bike a citmi kum 18 tlindeuhlomi ngakchia pahnih cu a hmun ah an thi cawlh tiah theih a si. Mah hi an min le asi ning dirhmun cu lang ter khawh kan rak zuam te lai. Credit: Chin World

May be an image of 1 person, motorcycle and road

Min Aung Hlaing ih Sungkua Ramleng Suak Zik Thuhla Leng: Kawlram sungih thu theih dan vek asile Min Aung Hlaing cu thinphang in a nupi le a fanu te sungkua Russia ah a tlan tir zikih, a fapa te sungkua cu Thailand ah tlan dingin an timlam thu theih a si. A fapa te sungkua Thailand ih an tlan ziknak san cu a pa bom a ṭul pang le bom thei lohli dingin nai deuhih a tlan tumnak a si tiah theih a si. Himi thuhla leng cu mitampi in a dik an tiih, hrekkhat in thudik silo ti tu khal an um. Hiti ih a sungkua pawl tu zarh sungah ramleng a suak tir zik ruangah, social media ah langlo dingin, FB zarhkhat sung a phit nak khal a si tin mipi tampi cun an sim.

$1,400 Covid-19 Harsa Bawmnak Paisa (Stimulus Checks): Ziangtikah Na Ngah Ding? February 1 ah President Joe Biden, V.P Kamala Harris leh GOP Senator 10 pawl in reizet sung White House ah coronavirus harsa bawmnak paisa thu leh bawmnak dangdang pek ding thu thawn pehparaw in thurelkhawmnak an nei. An tongawknak ah an mai lam ciar ih duh dan an sim aw nan Democrats daan tuahtu pawl cun President Biden ih rak tumtahcia mi pawl an lungkim pi sawn ding ti ih zum a si.

Ziangtikah himi bawmnak paisa mipi hnen a thleng ding? Senate mitam sawn hotu Chuck Schumer in March thla a lai hrawng ah Congress in thuṭhennak nei thei ding in a zum thu a sim. Congress in an lungkimpi ah cun, March thlacem in thawk mipi in an ngah ding ti ih zum a si. Tu hrih ah cun Donald Trump ih impeachment thu an buaipi lai ih, Feb. 8 zarh in thawk, Senate thu-eel awknak (debate) an nei ding. President Biden ih duhdan le GOP senator pawl ih duhdan cu hitivek in an si:

President Biden • 1.9 trillion budgets • Minung pakhat ah $1,400 ciar / kumkhat ah $75,000 ai mal ngah tu si ding (a liamcia ah Donald Trump le Democrat pawl lungkim tlang nak in $2,000 pek tum asinan, Senate Republican pawl ih khamnak ruangah $600 ciar pek a si. Tu tum ih $1,400 hi, cumi $600 thawn kom in, $2,000 kimter ding ih tumtahnak neih ih tuah mi a si).

Kum 16 ai tam si ih, nu le pa ring ih um mi (dependents) pawl tla pek ding, college tlawng ta pawl tla tel • Unemployment benefit zarhkhat ah $400 • Food stamp bawmnak paisa 15% ṭhan ding, WIC bawmnak ah $3 billion bet • Hnatuan man nazi pakhat ah amalbik $15 ah ṭhan • Nauhak tax credit kumkhat hrang kum 6 tang in $3,600 ngah ding, kum 6-17 in $3,000 ngah ding, GOP Senators • 600 billion budgets  • Minung pakhat ah $1000 ciar / kumkhat ah $40,000 ai mal ngah tu si ding / kop aw ih tax file a sile kumkhat ngahzat zate kom mi $80,000 ai mal si ding / family sile $100,000 ai mal • Nauhak le nu le pa ring in um pawl cu $500 ciar • Unemployment benefit zarhkhat ah $300 • Food stamp leh WIC bawmnak thu ah President Biden thawn lungrual • Hnatuan man nazi pakhat amalbik ngahzat ding zat a kel a si ding $7.25 Bawmnak pek ding thu thawn pehparaw in an rel lai mi thulu dang pawl cu: • Coronavirus sii thu • Small business neitu pawl bawmnak ding thu • Tlawng inn pawl himte’n ongsal thei dan ding thu • Thinlung harhdamnak lam (mental health services) leh • Nauhak bawmnak (Child Care) ṭhan bet ding thu pawl tla an si.  Sources: CNN, KGW8

Kawlram a thleng taktak khawhnak ding caahcun: Kawlram, NLD cozah uknak chuh a sinak kong theih le ruah ahcun lung a der I thazaang a um lo. Kan lung a caw dih hna. Kan lau dih hna. Thinphang le ruahchannak a um tilo tluk bantuk in kan um dih hna. Aruang cu, kum 60 leng ralkap uknak tthalo nih a kan ukmi kan rak temtuar cang I cuhnu ah kum 10 nawn Democracy uknak in kan kal cang ruangah a si. Myint Aung Hlaing le ralbawi pawl muihmuh le an kongtheih cu huat an tlai bak, mit an kem tuk. Mah uknak an lak hi hruhthil an tuah a si I ningzah hngal loin sualnak nganpi an tuah a si. Kan biakmi Yahweh Pathian nih a let tampi in teirul cham ko hna seh.

Kan Lai phungthluk ah a ummi cu, “Derpheh chia paam pheh chia” ti asi. Kanmah tete hmanh, ralkap uknak tthalo kuttang ah kum 60 leng kan um ruangah a phun2 in harnak, sifaknak, thihnak, ttihnak, le ruahchannak nei loin kan temtuar I Kawlram cu a rawk dih I vawlei cungah a sifak bik ram ah a tel ve. Kum 10 nawn ram a ttha kan van ti vial ah atu bantuk in uknak chuh a si fawn. Kawlram chung I a ummi Khrihfa zatuak 6% I thlacamnak hi Pathian sinah a phan kholo I a si hnga maw ti hna ka ruat. Ttah aihram le lungkek kuai in thla kan cam rih a hau. Pathian nih thinlung kekkuai le aihram buin thla a cammi cu a leh lengmang ko hna/a ngaihpiak ko hna.

Aluancia thla 2/3 hrawngah Kawlram kong cu thimnak an tuah lai ah ka rak ttial lengmang ve voi tam nawn. Atutan zong news a phun2 ka rel I ka ngai ve. RFA, BBC, VOA, le DVB le a dangdang. Atu bantuk in zapi zaran zeithei lo pawl lungrethei le lungrawk in an um lioah thawngpang hman lo ttial ti bantuk kan I sum a hau, thawngpang ttial tikah kan I ralring taktak a hau lai. Biden cozah nih Kawlram ralkap a tuk hna lai ti bantuk in ttial lo ding. News minthang deuh ngaih khawh kan i zuam ah a ttha lai.

Minung hi harnak fakpi kan tong tikah thil fa tete zong kan caah ruahchannak nganpi a um bantuk in ruah a si ttheu. Asinain mah thil fa tete cu kan harnak caah bawmtu an rak si hlei lem lo. Keimah pumpak zong in voi tampi ka tong ve. Atu lio Kawlram sining bantuk ah thil fa tete an chimmi zong kan caah ruahchannak a nganpi bantuk a lo ko lai. Nan zei ngai an rak si lai lo. Keicu mah ti hin ka ruah ve. US a si ah, UN a si ah, Tuluk le Russia an si ah, ramleng le ramchung organization dangdang an si ah, Southeast Asia ram pawl an si ah, Kawlram a thlengnak ding ahcun mah hna sin in ruahchannak tamtuk neih ding a si lo ka ti. Mah hna I mawhchiatnak le soiselnak cu ralkap tthalo pawl caah cun zeihmanh an si lo. Zeihmanh ah an rello. Mah ruangah cun pei kum 60 leng zong cu an kan uk cang fom cu. Sipuazi phihkanhnak zong, ram a thlengnak ding taktak caahcun zeingai santlaihnak a nei lo. A tuartu cu mipi kan si ko. Atu le bang cu ralbawi pawl an rum tuk cang I Kawlram mirum pawl he hawikomh tthatuk an si fawn hna tikah sipuazi phihkanhnak cu an caah zeihmanh a si lo. Cang-ai sehtluk hmanh ah an ruat ti lo.

Ramkip, bu kip, biaknak kip, ramchung ramleng in kan si khawh tawk in mawtchiatnak biachim, non-violence, le social media hmang in a phunphun hehtiah kan I zuam cio ko hna lai. Nan a biapi bikmi cu ramchung I a ummi minung nan si ko. Ralkap kut in uknak kan lak tthan khawhnak ding caah cun ramchung ummi nih lam nan zawh a hau/sandah fak piin nan piah a hau. Non-violence tein nan kal ve a hau lai. Thisen tampi a luang hnu lawngah US le a hawi le ram pawl nih hriamnam he an zuan hnawh hna lai. Cuhnu lawngah kan duh taktakmi thlennak a um kho lai/a chuak lai. Uknak ttha lo I thlen hi thil fawite a si lo tihi kan I fiang a hau. Kum 60 leng kan si cang nan zeite hmanh thleng a tim lo hi aw. Curuangah cun fak deuh in ramchung ummi kan cawl a hau ko lai.

Sandah piahnak asiloah cawlcanghnak fak deuh in kan tuah lo ahcun, Kawlram cu ralkap kut chungah kum saupi a um rih ko lai a fiang ko. Ralkap bawi pawl caah cun lih le hrokhrawl chim le tuah cu fim le thil tikhawh bik ah an ruah. A dik a hmanning thiltuah cu hruh bik ah an ruah. US ram, EU ram vialte, Japan, India, le Tuluk, le UN zong a hlen lengmang ko hna. An sinah lih le hrokhrawl a chim peng ko I hi hnu zongah a chim lengmang rih ko lai. Ramdang le miphun dang zong zeite ah a rel ve hna lo. Kawlte zertiang le ngian hi a mak taktak pei a si ve cu. Vawlei cungah Kawlte zer le ngian hi a mak bik le a tthabik a si lai, thiltthalo tuahnak caah cun. Kum 60 leng hmuhtonnak an ngeih cang ruangah thiltthalo tuah le lih le hrokhrawl chim dan pawl cu an thiam tuk cang.

Ralkap cozah cu kan theih cio bang, thilttha tuah a thiam lomi, thilttha tuah a tim lomi, zeitluk in dah rammi hi kan sal ah kan ser khawh hna lai ti lawng a ruatmi, thilhrawk ding lawnglawng a ruatmi le a tuakmi an si. A tthangcho ter le a remh phun a timmi an si lo. Anmah ca tthatnak le hlawknak lawng an kawl ko lai. An biachim ning in an tuah bello I zeitin thil an tuah te lai ti zong chimchung awk a har tuk. Kumkhat an timi zong kum 10/15 rauh khawh a si ko. Asinain, keimah ka ruahnak ah, atutan ralkap uknak an lakmi hi cu kum 1988 lio tluk cun an sual lai ka zum lo/a fak lai ka zum lo. Than Shwe cozah nak cun an ttha deuh men ko lai tiah ka ruah/ka zumh.

Keimah ka theih tawk ah, Kawlram Khrihfa hi ram buainak kongah kan ral a chia bak ka ti/san kan tlai lo tuk. Midang phahciami pangpar lam cung lawngah kal kan duh/zawh kan duh. Kanmah nih pangpar lam phah kan I tim ve lo. A bik in, Laimi (Chinmi) Khrihfa ko hi kan ralchiat a zual ka ti. Kum 2007, August, September, le October thla hrawngah Saffron Revolution timi sandahpiahnak a rak chuak. Kawl Buddhist phungki pawl hruainak in rak tuahmi a si nan Hindi le Muslim zong biatak tein an rak I tel ve. Mah lioah a tel lomi cu Khrihfa lawng kan si. M.I.T ka kai lio a si I M.I.T sianginn hmai I a ummi dawr fate I thil ka cawk lioah Kawlpa nih a ka timi cu Saya, Khrihfa pawl nan I tel ve lai lo maw? Hindu le Muslim pawl cu an I tel cang a ka ti I lehnak ding ka thei lo. Atutan zong ahhin Khrihfa bu le Khrihfa hruaitu pawl dai tein nan um sual lai ka phang. Profet hna bantuk in biatak tein kan cawl ve a hau. Kan chimrel ngam a hau. Uknak ttha lo le din lonak cu Khrihfa mi le hruaitu nih biatak tein kan doh a hau. Daihnak fak piin kan kawl a hau. Adam bantuk in dai tein kan um awk a si tilo.

Keicu, Kawlte Kawl ralkap zer le ngian tthat le thiam hi ka fiangnak a sau ngai cang. Zeithil an tuah le an chim hmanh ah ka zum kho hna lo. President hlun, Thein Sein chanah tlangcung hriamtlai phu pawl le cozah karlak daihnak ser an rak I zuam lio zongah 100 ah 100 santlaihnak a um lai lo ka rak ti/ka rak zum bak hna lo. Ka chimning te bang a si taktak I zeihmanh santlaihnak a um taktak lo. EU ram pawl nih an bawmhnak hna phaisa lam tamtuk a vaivuan viar kha aw/a tlau viar kha aw. Ramdang pawl zohdawhnak sawhsawh men in an I tuahtermi a si ko. Kan zum deuh hna seh tinak men ah an I tuahtermi a si ko. Can dih le phaisa dih men a si te lai ka ti I a si taktak ko. Mah lioah kan Laimi upa tampi zong nih ruahnak tamtuk a um bantuk in an rak chim len kha. Nan keicu 100 ah 100 ka rak zum lo.

Kawlpawl zer an thiamning le an ngian tthatning hi tlangcung um pawl nih kan I fiang tawn lo. Kan zumh rih thiamthiam peng ko hna. Nikum Kawlram thimnak an tuah lai ah voi tam ngai ca ka ttialmi pawl zong a hmanmi a tampi ti cu atutan thil a cangmi nihhin a langhter ko. Mah pawl kha cu ka chim ti lai lo. Thil kan ton ciami in fimnak kan I lak a hau/kan cawn a hau. Kawlram I thleng taktak seh ti nan duh ahcun ramchung a ummi nan biapi bik ko. Nan ngamh taktak a hau. Mah ti ka chim tikah violence in nan kal lai ka tinak a si lo. Ramdang tuanbia kan zohtik zongah non-violence in teinak a comi/a hmumi an tampi ko. Fak piin kan cawl rih a hau. A lungkhong tukmi, a lung puam tukmi le a zertuk mi Kawl ralkap hi fawi tein kan tei khawh hna lai tiah ruat lo ding a si lai. Credit: Van Tum

By Chuncha

Leave a Reply

Your email address will not be published.