Nationalism(Miphundawtnak); Kan Chin miphun sahngar-ar irunven khawhnak caah Mizoram tluk tal in miphun dawtnak ah kan hmin lo ahcun Chin miphun hi cancer in a thi khomi a si. Miphun ah kan vantha– nihin tiang tlau loin kan him rih. Miphun ah kan vanchia– hawidang tlangcungmi Shan, Rakhine le Mon tepawl bang miphun dihlak huap uknak phakhat (Siangpahrang uknak) tangah fekfuan tein kan rak iuk kho bal/manh lo– Mirang le Kawl nih an kan uk lan (kum 130 leng).

Nihin ah Chin cu miphun damlo/himlo mi kan si. A chinchap ah globalisation le Burmanization nih an kan erh-tonh. Kan beltaw i Rakhine hmanh kan i mang-anh khim. A chinchap ah kan paam lungpin le sin-um lungput nih sal nun a kan cawnter. Mah ke tein dir kan ngamh lo. Chin hi nanmah tein iuk uh hun kan ti hna sehlaw kan Chin upa cheukhat (abik in vei te phu pawl) nihcun “Zei kan ti hnga kanmah te cu kan dir kho lai lo, nan sin-um ttuan ko usih” tiah khupbil in Kawl pawl an nawl ding kan tam. Bochan ding lawng kan kawl. Kan mitral chia. Miphun ah a lungfakmi mino pawl nih an lu an hung tun. Vei tepawl an lau. Phelhsolh bia an chim, an dap.

Miphun dang hruaitu/buu ibochan nakin miphun damnak, miphun zalonnak le miphun luatnak Chin Nation-Building kan tuah kho taktak lailo tihi philh hlah usih. “Miphun dawtnak le tthanghphawknak” in miphun kan ifuntom lawnglawng ah…
(Atang ah sau deuh in a rel huammi caah ka thil chih)

Nationalism- Miphun sahngar-ar irunven khawhnak caah Mizoram tluk tal in miphun dawtnak ah kan hmin a hau
Salai Ceu Bik Thawng;
Nai hrawng online cungah miphun dawtnak leikap in a chimrel deuhmi paoh ralhrang le mipuarthau ah puh kan tong. A bik in Kawl buu pawl he aa naihniammi pawl ko nih cutin puh kan tong. Nationalism timi miphun dawt kan timi hi zeidah a si timi le zeitluk indah a biapit timi tlawmpal tein van langhter ta ka duh.

Miphun/Ram/Cozah, Hi thil pathum hi pehtlaihnak an ngei nain aa khat dihmi an si lo. Cozah timi cu ram(state) pakhat a hruaitu phu pakhat an si. Ram timi cu mizeimawzat nih valei hmunhma pakhat kulhchung ah uknak le nawlngeihnak phung khat tangah khua sakti kha a si. Miphun timi cu nunphung, caholh, tuanbia le (cheukhat ahcun biaknak) thisa hrinsorkhat sinak nih a funmi hna kha a si. A fawinak in chim ahcun ram pakhat ahhin miphun tampi um khawh a si bantuk in ram a ngei lomi miphun zong um khawh a si (Israel miphun zong kum thong renglo cutin an rak um). Hika ah langhter duhmi cu ram le miphun timi hi aa khat lo timi kha a si. Vawleicung ah ram pawl an isem hlan ah miphun cu tampi an rak um cang. Atu vawleicung ram 193 lakah a tamdeuh cu a luancia kum 70 hrawng (vawlei ralpi 2nak hnu) lawngin dirh chommi an si.

Ram maw biapi deuh miphun?, Myanmar ram cu 1947 Panglong hnatlaknak in kum 1948 ah dirh a rak si i Chin miphun cu khuahlan kum thong renglo in amah tein a rak um cangmi a si. Phundang in chim ahcun ram(state) timi fekfuan tein kan rak neih hlan ah miphun sinak cu tling tein kan rak nei diam cang tinak a si. Cun nihin kan ramkhel dirhmun zoh tikah kan ram maw harnak a tuar deuh kan miphun ti zong zoh a hau. Ralkap cozah ruangah kan ram cu nihin tiang buainak le harnak kan tong ko. Asinain cu nak in ttih a nung deuhmi cu kan ram sinak nih kan miphun a dolh cuahmahmi hi a si. Hiti ning tein a kan dolh cuahmah ko ahcun tuhnu kum 30 in 50 karlak ah Chin miphun cu a kan lemh te lai. Kawl le Vai nih an kan chungkhumh te lai. Kan khuatlang ciacung ah khual kan si te lai. Chinram ah mitlawm-u kan si te lai i kan tufa a tam-u nih kan holh an thiam te lai lo. Cucu tlau kan ti lo ah zei kan ti lai? Atu Laitlang milurel tham cu Yangon motor zat hrawng lawng kan si. Myitsone bantuk project pa 5 rak phan sehlaw miphun mei a mit ko lai. An caah a fawi tuk. Kawl he kan i fonh hnu kum 70 chungah rawn um kan Chin miphun pawl a sing renglo an tlau cang. Kan Laitlang ramri zong nihinni tiang ban hngal loin saphaw ttam in an ttam peng ko rih.

Kan ram kan daw lo maw? Kan dawt tuk ve henta. Hi ram hi Chin, Kachin, Shan le Kawl timi miphun 4 nih Panglong minthut in kan dirhmi pei a si fam cu. Karen, Rakhine, Mon le Kayah tepawl nakcun kan tlaihchan deuhving lai. Mah caah khihna pawl nih1950s hrawngah hriam an tlaih lio zongah kannih tlangcung phu thum cu fawite in tapung kan rak tho duh lo. Chuah zong kan itim lo. Asinain kan miphun nakin kan ram kan daw deuh kho lo. Kan ram thatnak caah tiin kan miphun kha khanghthawinak ah kan pe kho/siang lo. A taktak ahcun hi kan ram buainak a chuahtertu hi kanmah kan si lo. Anmah Kawl pawl lila, a bik in Thirty Comrade timi le Kawl ralbawi pawl karlak buainak le nawlngeihnak an ichuhnak a si. Anmah nih mei an kau caah a daihtertu dingah anmah lila kha tuanvo an ngei bik.

Cucaah khuazeimaw lungput pipuam ngai phun in “union spirit nan ngei lo” “miphun ca lawng nan tuak ram dawtnak nan nei lo” tiah kanmah le kanmah lila kan isawhchih hi cu a si deuh rua lo. Rampumpi lungput a hrawktu cu anmah Kawl ramkhel kuthnawm pawl lila an si. Panglong hnatlaknak an buar i anmah Kawl miphun ca lawng, Buddhist biaknak ca lawngah khua an ruah caah hiti kan buaimi hi a si. Cucaah anmah tu hi lungput bii mi an si.
Mizoram tluk tal miphun dawtnak ngeih a hau, Miphun dawt kan ti tikah miphun dang, biaknak dang huat a si hrimhrim lo. A taktak ahcun tlangcungmi kan unau dang pawl hna cu an miphun an dawtning hi kannih Chin miphun he cun tahchunh awk tha khi an si lo. Cucaah miphun dawtnak ah nan mit a caw ee, ram nan daw ve lo ee a titu pawl lila nih kan ram ramkhel boruak hi dirthling in cuan deuh uh law ka duh. Kan inn pa kan chakthlang hna zeitin an cawlcangh cio timi.

Kannih miphun cu hawihe kan i lolo. Salai Tial Awi Thang nih “miphun ah thla tling lo fa dara kan ti tiah ka ruat tawn” tiah a chim tawn i cucu khua a ka ruahter ngaingai. Rakhine le Shan tepawl bantuk in nation-building timi miphun sernak hmin tein kan rak i sersiam hlan ah Mirang ral nih an rak kan pen. Cucun nihin tiang miphun khuakhannak kan ngei kho thai ti lo. Vanchiat chiat thum nih a kan nenh kan ti lai– cucu Kawl dawpdolhnak (Burmanization), biaknak detkhawtnak le globalization khuhchilhnak an si. Cucaah caholh zong pakhat tein kan kan rak ifun manh lo.

Siangpahrang hna kan rak nei manh lo. Uknak phung pakhat zong kan rak ihrawm manh lo. Cucaah Salai Bawi Lian Mang nih a chim tawn bantuk in “miphun ah kan vun a phan tuk i tongh dak ah kan pem kan keu” lengmang. Cun kan keza a no tuk tikah kanmah ke tein dir kan ngamh lo– kan thlingza. Miphun dang bochan lungput in kan zaw. Cucaah nihin tiang nationalism timi miphun dawtnak a tthawng kho taktak lo. Lungrualnak a chuak kho taktak rih lo. Bawmhnak a dong sual lai kan phang.

Miphun dang nih an kan dawt lai lo kan phan caah kan miphun zong kan daw ngam ti lo i kan dawtnak hmanh kan langhter ngam ti lo. Cu vialte i a phichuak cu ‘tlau’, ‘ttio’ le dawpdolh kha a si ko. Cucu vawleicung hmun tampi ah miphun hme tampi nih an rak ton balmi le an ton cuahmah ciomi cu a si ve ko. Cucaah Za Thawng Cin hla ah “miphun tlau lai kan siang maw, kan siang hrim lo ee ti hna” timi kha a taktak i nunter kan duh ahcun CNF chairman Pu Zing Cung nih “Miphun dawtnak lever(liva) kan kaiter deuh a hau” a timi khan hram kan thawk a hau cang. Hitin cun kan sahngar-ar chim lo mah thopaw veng khim hmanh kan si ti ne ttung lo! Mizoram tluk tal in kan miphun dawtnak liva kan kaiter ve lo ahcun kan lam a bi ngai ko cang hiteh! Catialtu: Salai Ceu Bik Thawng

By Chuncha