Malaysia LCF ih Pastor ka țuanlai ih LCF member, in duhdawt zettu (an innsang ah Crusade tuah ih ti-le-rawl ei in sawm țheutu) Nu Sang Hlei Tlem @ Nu Tlem (Pa Lawng Cung Nung ih nupi) cu 13 April 2020 ah Malaysia ah mual in liamsan.

Image may contain: 2 people, outdoor

Tulai boruak sia ruangah atu lawngah an khua Cicai ah a ruak rak kuat a si ih, tuini 13 July 2020 ah ruak vuinak neih a si.Taantami pasal fanau pawl thlacamnak ah mang cio uh si.”Nu Tlem” va liam ko law ziangti țha maw……Mang țha!

Image may contain: 2 people, outdoor

thawngpang dang <<<2020 Thimnak le Chin Miphun Caah Ramkhel Tlaihtleng Pa (4) : Nov 8 cun Kawlram thimnak a hun si tthan cang lai. Ram le miphun a sersiam khotu ding ramkhel party Cozah an kai khawhnak caah Chinmi zong ttuanvo nganpi kan ngei hna. Ramkhel party nih Cozah ttha an ser khawhnak caah tahfung biapi pahnih in zoh khawh asi. Pakhatnak cu party nih an dirpi mi tlaihtleng (policy) asi. Pahnihnak cu cu party policy cu a tak in a ttuanchuah khotu hruaitu ttha ( leader) asi. An pahnih in tluk co tein an biapi. Party policy a tthat zongah party hruaitu an santlaih lo cun asi kho ve lo.

Atu lio Kawlram politics tiluan le kan Chin miphun dirhmun zoh tikah kan ram caah a dirmi ramkhel party hna nih a tanglei ramkhel tlaihleng (4) hi an ngeih hrim aherh in a lang. (1) Zauk Phung (Federal): Miphun tampi fonh in dirhmi Kawlram caah democracy lawng a za lo. Federal uknak phung lo cun Chin miphun tel in tlangcung miphun nih zeitik hmanh ah kan covo kan hmu kho lai lo. Kawl cozah tangah kan um peng lai i, Chinram chungah kanmah tein khuakhan lairelnak nawl kan ngeih kho lai lo. Cu tik ah kan ram cu kan miphun caah a ttha bik in kan sersiam kho lai lo. Cucaah federal khel dingin tlaihleng ah a dirpi i aa zuammi party cu kan miphun nih aherh i, kan dirpi zong aherh.

(2) Miphun tthanchonak: Rakhain chim lo cun Kawlram chungah a siifak bik le a tthangcho lo bikmi state kan si. Thanchonak cu mi zei party cozah an kai zongah an ttuan ko lai. Thanchonak hi mit hmuh khawhmi thilri (materials) le lam, mei, innlo (Infrastructures) lei tthanchonak lawng in a za lo. Ram minung kan thinlungput le khuaruahning a dam le a san i, fimthiamnak (human resources) lei in kan rum herh khun. Ram dangmi hna fimthiamnak i bochan loin kanmah tein Chinram a sersiam khawhnak caah aherhmi fimthiamnak kan ngeih aherh. Fimthiamnak lei kan san poh ahcun tthanchonak cu tthen awk ttha loin kan hmuh ding theipar asi. Cucaah, fimcawnnak ah thazaang chuah aa timmi party hi kan herh i, kan dirpi ve zong aherh.

(3) Miphun lungrualnak le funtomnak: Chin miphun in ramchung ramleng kan dih lak million pakhat hrawng te lawng kan si. Milu tlawmte kan si ko nain miphun pakhat siinak ah kan lungrualnak thazaang a derthawn ngai. A ruang zoh tikah Chinram uktu siangpahrang ti bantuk kan rak ngeih lo ruangah siseh, zatlang holh kan ngeih lo ruangah siseh, miphun dang-Mirang le Kawl pennak tangah caan sau tuk chung kan um caah asi. Cu nih a tu tiang mah le pengtlang hoih in ttanrualnak thazaang tu a tthawng i miphun huap i funtomnak le ttanrualnak thazaang tu cu a derthawn ngai. Cu chinchap ah ralzaam in vawlei cung hmun zakip phan in kan i tthentthek hna. Hi vialte kan i tthennak hin kan miphun a funtom i Chin miphun pakhat kan siinak le Chinram sersiamnak caah miphun dihlak lungrualnak a ser kho tu ramkhel party cu kan herh hringhran ko. Cu bantuk party cu mipi nih kan dirkamh ding asi.

(4) Miphun himnak le runvennak: Miphun himnak le runvennak mit in zoh tikah kan miphun dirhmun hi thinphan dai lo kan si. Miphun ngan pipi- Kala, Tuluk, le Bangali le Kawl nih a kan kulh dih. Kan i runven lo ahcun kan biaknak, nunphung le ca-holh cu caan tawite chungah a tlau khomi asi. Milu 500,000 hmanh Chinram ah kan si lo. Cu tikah zeidang miphun cu um rih seh. Kawl miphun lawng (Million 40 nak tam) nih caan tawite chungah ti lian bang a kan chilh khawhmi asi. An miphun siinak aa rungveng kho lomi miphun tampi an loh tlau cuahmah. Vawlei tuanbia ah tampi hmuh khawh asi. Cucaah, miphun le ram himnak caah tlaihtleng ttha tein a ngeimi party kan herh. Mipi zong nih kan dirkamh ding asi.

Ramkhel Party Hna: NLD, USDP, CNLD; Kan ram le miphun caah thim ding kan ngeihmi ramkhel party hna cu-NLD, USDP, le CNLD an si. A cunglei langhter mi Chin miphun nih kan herhmi ramkhel tlaihtleng pali hi party pathum ah a ho party nih dah a dirpi bik. Mi zei party nih dah hmai an nor khawh bik lai ti cu kan zoh hrim awk asi. NLD le USDP hi rampi party an si caah Federal le tthanchonak cu an kalpi khawh ve ko lai. Asinain, rampi party an si caah Chin miphun i funtomnak le runvennak lei ah tlaihtleng ngeih dingah thil fawi asi lai lo. A ruang cu Party cunglei (central) nawlngeitu upa cu Kawl miphun an si. CNLD tu cu kan Chin koket miphun party asi caah kan miphun nih aherhmi tlaihtleng pali hi ral ttha tein an dirpi khawh lai. A ruang cu rampi party bantuk in cunglei tlaikhih tu an ngei lo. Kan miphun nih aherhmi-Federal, tthanchonak, lungrualnak, le himbawmnak ah tlaihtleng fek tein an dirpi khawh lai. Federal khelnak belte cu rampi politics he aa pehtlai mi asi caah anmah lawng in an ti kho lai lo. Duhnak aa khatmi kan hawikom tlangcung miphun party hna le rampi party he i bawm in Federal cu an khel aherh lai.

Ramkhel Party Hruaitu Tha: Party nih zeitluk ttha policy an ngeih lawng a za rih lo. Ram le miphun caah ngeihmi policy hna cu a tak in a ttuanchuah kho tu hruaitu ttha ngeih ve aherh. Policy cu catlap raang cungah ttialmi co asi. Policy tlamtlinnak caah a ttuanchuahtu ding cu mipi thimmi ramkhel minung (politicians) hna an si. ‘Alexander the Great’ chan ah Greece ram cu vawlei cungah pennak ngan bik (empire) a tiang a dirh khomi asi. A tu ahcun ram hruaitu upa santlaih lo ruangah Europe ram lak ah leiba ngei bik le eihmuarnak lei ah min a chia bikmi ram ah aa chuah ko. 2019 kum rampi ngunkhuai (GDP-nominal) $214 billions asi lio ah an ram leiba hi $372 billions a phan. Rammi rian ngei lo (Unemployment rate) hi 27.80% tiang a phan.


Singapore cu 1960 hrawngah vawlei nih theih lem lomi tikulh ram hmete asi. Nihin ni ahcun vawlei cungah ram rum bik le nuam bik pakhat asi ko. Hi dirhmun a phanhnak zoh tik ah ram hruaitu Lee Kuan Yew thawngin asi. Malaysia ram he i tthen in ram zalennak Mirang cozah sinin 1965 kum an lak lio ah harsatnak phunkip an tong. Tuluk le Malay miphun karlak buainak a chuak. Malaysia nih ralkap tthazaang lak khawh peng dirhmun an si. Ram tangkaa luhnak lam a um lo. Cu vialte harsatnak chung cun Singapore cu a chuahpi khawh hna. Malaysia he hmunkhat ram ser tti awk asi khawh lo ning a hmuh caah zalennak (independence) Mirang sinah a lakpi hna. Malaysia ral in runvennak caah ralkap thazaang caan tawite chungah tongh awk ttha loin a tthawnter. Ram chung miphun karlak buaibainak a um lonak caah zulhphung (laws and order) a fehter. Eihmuarnak a um lonak caah cozah rianttuan thla thlawh tampi a pek hna. Ram fimcawnnak fak pi in thazaang a chuah. Chawlehthal lei ah Singapore hmunhma ttha si dingin vawlei ramkip he pehtlaihnak a tuah. Ram dangmi tlawnlen duh dingin Singapore ram a ttamhmawih. Hi bantuk in Lee Kuan Yee le a hruaimi ‘Peoples Action Party’ (PAP) nih ram le miphun caah an i zuamnak ruangah ram hmete le siifak tuk a rak simi Singapore cu nitlak lei (First Country) a tlukmi ram ah an sersiam ko. Cu ruangah Singapore ram mipi nih Lee Kuan Yee hruaimi PAP cu (1959) kum in nihin ni tiang an dirkamh. A tu a fapa Lee Hsien Loong zong (2006) in a tu tiang thimnak ah teinak a hmu i Prime Minister a ttuan. Mipi nih an dirkamh i mizei party hmanh nih an tei kho hna lo. A ruang zoh tikah an party tlaihtleng (policy) a tthat pinah Lee Kuan Yew bantuk hruaitu ttha an party nih an ngeih caah asi ko.

Democracy uknak phung bantuk in kan Chinram uktu cozah a sertu cu Chin mipi kan si cang. Kum (5) dan ah kan duhmi party cu cozah thimnak le duh lomi party cu thlak khawhnak nawl kan ngei. Ram le miphun felfai bik in a sersiam kho tu ding ramkhel party le hruaitu ttha cozah an kai khawhnak caah mipi ttuanvo nganpi kan ngei. Cucaah ramkhel party nih an dirpi mi tlaihtleng (policy) zoh hna usih. Cun, a tak in ram a sersiam kho tu ding hruaitu ttha hna zong thim khawh i zuam hna usih. Ram le miphun kan dawtnak le dirkamhnak cu 2020 thimnak ah a tak in langhter cio sawh hna usih. Upatnak he, Catialtu: Plato Van Rung Mang
July 12, 2020 ( Note : Hi ka capar hi CML Journal ah an chuah cangmi asi, tlawmte ka edit i kan share chin hna. Careltu nan dihlak cungah kai lawm.

By Chuncha