2008 Constitution chung ah Member of Parliament (MP) ti mi bia fang pakhat hmanh a um lo. State Hluttaw Member, Union – Amyotha Hluttaw Member le Pyithu Hluttaw Member ti mi lawng a um. Cu ruang ah Chin State caah siseh, Union caah si seh, Member of Parliament (MP) si ti timh duh hlah . A um lo. Chin State Chief Minister si ning law cu ka tuah lai kha ka tuah lai zong chimh len hlah u. Chin State Revenue cu Chin State Budget i, 10% hmanh a tling lo. Union budget he a nung mi le khua a sa mi kan si rih. Sizung ka dirh lai, Siang inn ka dirh lai, cu ka tuah lai, kha ka tuah lai… Caw ek zuar in zei hmanh kan tuah kho lo ti mi kan i fiang a herh. Asi na in Union Member kan si caah, Union Member si nak covo cu kan ngei ve.

Amyotha Hluttaw ah Chin State ai awh in seat (12) kan ngei. A si na in, Chin State huap mi Amyotha Hluttaw Member kan si kan i fiang lo. Kan Constituency ai awh tu ah kan i ruah peng rih. A ngai te ti ah cun, zei ban tuk Party kan si hmanh ah, Chin State ai awh in, Union Hluttaw ah Amyotha Hluttaw palai kan si tik ah, Chin State pi ai awh kan si kan i fiang lo ti mi cu 2010 in 2010 tiang Chin State Amyotha Hluttaw ai awh tu pawl rian tuan ning nih fiang te in an ka chimh i, an ka hmuh sak ko.Pyithu Hluttaw ai awh cu, township ai awh an si. Chin State chung ah Pyithu Hluttaw palai pa (9) kan ngei. Mipi le Township ai awh kan si ti mi kan i fiang a herh. A pawi ngai mi cu, State ai awh maw kan si, township ai awh maw kan si, party ai awh maw kan si ti mi fiang huaha lo in, kum 10 leng kan kal cang.

Chin State Hluttaw caah mipi nih thimh khawh mi hmunhma 18 kan ngei. Chin State maw kan ai awh, kan party maw kan ai awh, vote a kan pe tu maw kan ai awh ti mi kan i fiang rih lo. Zawngkeng party nih Parathlei party pawl ral ah kan zoh rih hna. Angai te ah cun, Zawngkeng party vote pe tu le, Parathlei party vote pe tu vialte kha Chin miphun kan si dih ko. Kawl an si lo. Kalaa an si lo.Presidential System le Parliamentary system hmanh fiang huaha lo, ram thumnak ah nuam ziar i khua sak, rian tuan dih hnu ah beer te ding pah, tir khueh pah, high speed internet ah duh poh in ca tial pawl kan tam ngai rih ko hih…. Pasal Ramkhel ah ka ngamh ti ah cun, a lang hla in (Remote Control Politic) tuah a herh lo. Kan ram ah rak kir i, Ramkhel rian tuan kho a si.Covid-19 ruang ah ka tlung kho lo a si ti in bia si phai a herh lo. Relief Flight tampi a um. Tlung kho a si. Tuan kho a si. Zei dah kan tuan kho i, zei dah kan tuah kho ti mi tu i fiang a herh. 2020 a dih hlan ah thimhnak (Election) tuah a si ko lai. Tuah lo a ngah lo. Tuah lo ah cun, Ralkap uknak tangah kan um than kho men. Cu ruang ah, lung fim a herh.Um har phen i, ram dawtu si lo in, tuah sernak in ram daw tu si i timh cio hna u sih. Ngun Cung Lian (Camp – Yangon, Myanmar)

Thawngpang dang relchap<<Chin ramkulh le Biaknak Zalonnak (Ruah-awk); Ralkap chan in Kawlram ah mitlawm-u biaknak namneh le thleidan kan ton cu kan theih dih. US cozah zong nih nihtin tiang Kawlram cu vawleicung ah biaknak zalonnak a um lonak ram tlawmte a thimmi ah Iran, North Korea, China he aa tlang in kan min a tar rih ko.Mission riantuantu tampi an rak hrem hna i thong an rak thlak hna. Kan vailamtah tung an hrawh i zalongte in pumhnak nawl le civui tuahnak an kan kham. Cozah bawmhnak in pura le sianginn tu an sak. Ngakchia hramhram in an biaknak ah an luhter hna. Biaknak zalonnak kong ah a aupimi Pastor tampi an hrem hna.

 

Thong an thlak hna.Democracy chan kan phan i USDP a kai tikah zeihmanh aa dang lo; Biaknak thleidannak a si mi Upadi phun (4) an ser. Hakha ah vailamtah tung phawi an timh (mipi doh ruang ah an ngol). Hlawhtling thlacamnak hmunh a tuahtu cu thringram upadi in taza an cuai hna. NLD chan a phan tikah Chin rakulh in Chief Minister, Hluttaw haotu le Minister tamdeuh cu Khrihfa an si caah cozah zung ah thlacamnak an ngei. Cozah nih puai an tuah tikah Pastor cu thlacam tu ding ah an sawm hna. Asinain biaknak zalonnak le Khrihfa intuarnak cu an dirhkamh taktak lo.

USDP chan ah sermi upadi cu nuhrin covo phu hna nih an doh nain an remh hlei lo. Chin ramkulh cozah sin ah zatlangbu le biaknak bu nih Chin Khrihfa biakinn le hmunhma hna cu biaknak min in tawlrelpiak ding ah chimh an si nain an tuah (ngam) lo. Buddhist hmunhma lawng biaknak min in vawlei hmunhma an pek hna i Khrihfa cu an kan pe lo. Rakhine, Sagaing le Magwe ramthen hna ah hrem a tongmi Khrihfa hna cu an chanh hna lo. A hremtu hna upadi ning in dantatnak an tuah hna lo.
Democracy ram ah Ministry of Religious Affairs (biaknak ministry) um awk a si lo timi cu Thura Aung Ko cu Minister an pek i an pehzulh thiamthiam. Kanpetlet um Khonumthung ah vailamtung a phunmi hna cu thingram upadi in taza an cuai hna. CBC nih Shalom Project in Mindat ah Chin mi dihlak lungrualnak caah Conference a kawhmi cu CNF an i tel ti ruang ah an kham hna. CNF kan i tel than lai lo an ti zong ah a pe duh taktak hna lo.

Biaknak zalonnak timi hi pumpak in thlacam khawh, pumh khawh le puai tuahnak ah Pastor thlacam sawm in a dihmi a si lo. A muru taktak cu zalongte in biaknak nawl pek hlei ah kan biakinn hmunhma biaknak min in pek, kan biaknak ah aa pehtlaimi vailamtung hna zalongte in phunter, missionary rian zalongte in tuanter i harnak an ton sual ah upadi in kilkamh, Buddhist le Khrihfa covo aa ruangte in pek le upadi in kilhkamh hi a si. Cucu vawleicung nuhrin covo cathanh article (18) zong ah fiangte in aa tial.A taktak ah kan miphun sinak muru – kan biaknak, kan ca, kan holh le kan nunphung cu miphundang nih thanchoter le sunlawih hi an duh taktak mi a si lo. An kan uk khawhnak hnga kan miphun muru thlaupiak le a lam tampi in ‘mit, ruahnak le hmuhning’ pialter hi an i zuam zungzal.

Kanmah cio zong nih Kawl hi uk hna usih law – anmah biaknak, nunphung le caholh thanchoter nakin kanmah biaknak le nuphung le caholh ah paihter hi kan duh deuh ve men ko hna lai. Cu bantuk a um lo nak caah Democracy le Federal phung ser kan duhmi hi a si. Aa dang mi miphun le sinak kha pompiak in aa ruang in covo pek hi kan duh dih.Chin miphun kan sinak muru a tlau lonak ah zawn a ruat tu taktak cu Chin miphun le Chin mi lawng kan si ko. “Kan temtuar tikah midang nih an kan chuah hnawh lai lo.” “Thisa khat cu thisa khat cingcing kan si zungzal ko lai. Chin mi le Chin ram caah cun Chin miphun si ko usih. Chin miphun le Chin ram cu Chin mi nih uk ko seh, hruai ko seh!

Upatnak he,
Catia;ltu: Salai Van Bawi Lian (Martin)

By Chuncha